Elena Botelho ve KimPowel 2017 yılında yazdıkları çok satan kitapları The CEO Next Door’da iyi bir CEO’da olması gereken ilk özelliğin kararlılık olduğunu söylüyorlar. Kararlılık, Türk Dil Kurumu sözlüklerinde kararlı olma durumu, istikrar olarak tanımlanmış. Oysa biz onu bazen azim,inanç, adanmışlık bazen denge bazen de hızlı olmak olarak kullanıyoruz. Bu kadar önemli olduğuna göre kararlılık yetkinliğinin yöneticiler için ne anlama geldiğini ve nasıl kullanıldığında CEO olmaya giden yolu açtığını incelemekte fayda var.
Kararlılık üzerine inceleme yapmak için en doğru başlangıç noktası karar verme sürecini anlamak olacaktır. Karar verme süreci eldeki verileri, geçmiş tecrübeleri vebaşkalarının yardımlarını kullanarak alternatifleri çıkarmak ve aralarında olası en iyi sonucu verecek seçimi yapmak şeklinde özetlenebilir. Kararlılık ise etkin ve hızlı karar verilmesi, tereddüt etmeksizin gereken aksiyonların alınması ve sonuçlarına hazır olunması anlamına gelir.
Böyle bakınca kararlılık hızlı olmak ile en iyi sonucu verecek seçimi yapmak arasında bir dengeyi anlatır. Bu dengeyi kurabilmenin temelinde yöneticinin kendi tecrübelerini kullanma seviyesinin olduğu kadar,verilere olan hakimiyet düzeyi ve ekip çalışmasına yatkınlığı da önem taşımaktadır. Kararlılık en doğru kararı vermek değildir, hele hele bunun için yavaşlamak, gecikmek hiç değildir. Hız çoğu zaman yapılan seçimlerin etkinliği açısından hayati önem taşır. Çanakkale Savaşında 18 Mart sabahı düşmanın çıkartma yaptığını duyduğu an Mustafa Kemal’in 57. Alay’a verdiği taarruz emrini düşünün. Mustafa Kemal bu emri verirken düşmanın pozisyonunu daha iyi anlamak için biraz tereddüt etse idi, İngilizler yerleşmiş ve taarruz amacına ulaşamamış olacaktı.
Kararlılık asla sabit fikirli, inatçı ve ikna edilemez olmak demek de değildir. Kararın doğruluğuna ve hızına katkı yapacak olan her şey sizin kararlılığınızı arttırır. Bunlar arasında başkalarından fikir ve yardım almak olduğu gibi, veri ve analizlerden etkin faydalanmak da sıralanabilir. Yani sadece içgüdülerinize göre seçim yaparak ilerlemek sizi daha kararlı kılmayacak, hatta duygularınız zaman zaman sağlıklı değerlendirme yapmanıza engel olacaktır. Çoğu kişide duygu ve akıl zaman düzleminde ters etki yapar, yani anı yaşarken duygularımız daha ağır basarken, gelecekle ilgili karar verirken akıl daha baskın olur. Bu yüzden liderlerin karar alırken sadece yarını değil 1 ay, 1 yıl hatta 10 yıl sonrasını da düşünmeleri daha rasyonel olmalarına yardımcı olur.
Kararlılık inatçı olmak anlamına gelmediğine göre aldığınız kararı hiçbir zaman değiştirmeyeceksiniz demek de değildir. Tam tersi hızlı ve etkin karar alarak yanlıştan erken dönmek tam bir kararlılık göstergesi olur. Atalarımız boşuna hatanın neresinden dönülse kardır dememiş. Hatta olası bir hata durumunda bununla erkenden yüzleşebilecek şekilde hareket edilmelidir.Daha az karar vermek göstereceğiniz ilk kararlılık olmalıdır
Mikro yönetim tarzını benimsemiş insanlar kararlı olamazlar çünkü her şeyi kontrol etme ve son sözü söyleyen olma güdüsü sonuca değil sürece odaklanma getirir.Dolayısıyla kararlılık bir açıdan da hangi durumlarda karar vermeniz gerektiğini seçme sanatıdır diyebiliriz. İyi yönetici şirketin her hareketinde onay veren ya da son sözü söyleyen olmak yerine sonuç odaklı, kendi içindekararlı yöneticiler içeren bir sistem kurmayı tercih etmelidir. Bunu sağlamanın en temel ve etkin yolu da daha az karar verme kararlılığını göstermektir.
Pek çok yönetici karar vermekten nasıl kaçınacağını bilemez, kendi olmadan şirketin ilerleyemeyeceğini ya da hatalı kararlar yüzünden zarar görüleceğini düşünür. Yöneticinin görevi çalıştığı şirketi ileri götürmek ve geleceğe taşımaktır. Öyleyse yöneticinin çevresine ve hemen önüne bakmaktan çok ileri bakmaya kendini alıştırması güzel bir başlangıç olur.İlerideki yol ayrımları ve sorunlar için karar vermeniz gerekir amaçevrenizdeki her probleme müdahil olmak gerekmez, hatta göreceksiniz bunların bir kısmı kendiliğinden ortadan kalkan ya da çözülen türden konulardır. Bu konuda yöneticiyi rakip kaleye gol atmaya çalışan forvet oyuncusuna benzetebiliriz. Karşınızdaki her rakip oyuncuya çalım atmanız gerekmez, karşıya bakarak kaleye dik oynamanız ve olabildiğince kendinizi değil topu koşturmanız etkinliğinizi ve hızınızı arttıracaktır. Maçları en çok çalım atan değil, hatta en çok topla oynayan da değil rakip kaleye en çok gol atan takım kazanır.
Karar vermekten kaçınmanın bir pratik yolu da kelime anlamında gizlidir. Kararlılık inançlı olmak demektir, Bu yüzden inanmadığınız bir konuda karar vermemek, gerekiyorsa kararınızı ertelemek doğru bir davranış olur. Ama inanç size uygulayabileceğiniz güzel başka bir kapıyı da açar ki bu da ekibinizde inanmış insanların kararlarının peşinden gidip onları desteklemektir. Ekibinize inancınız olduğu müddetçe bu yöntemle kararlılık göstermeye devam edebilirsiniz.
Bazen yöneticinin nezaman ve hangi koşullar altında karar verdiği ne karar verdiğinden çok daha önemli olur. Kendinizi bir komutan gibi düşünün, nasıl bir zamandasınız ? Savaş zamanı mı yoksa barış zamanı mı ? Cephede misiniz yoksa eğitim alanında mı ? Savaş zamanı en kötü kararın bile kararsızlıktan iyi olacağını söylememe gerek var mı ?Burada önemli olan kararlarınızın içeriğinden çok kendi içlerinde tutarlı olması olacaktır. Piyadenize hücum ettirirken onu destekleyecek olan topçunuza geri çekil diyemezsiniz. Oysa barış zamanı kararlarınız için çok daha fazla düşünecek, hatta denemeler yapacak vaktiniz olacaktır. Burada kararlılık dengesini etkin karar almaktan yana esnetebilirsiniz.
Çoğu kişi seçimlerini yaparken bilinç altının etkisi ile kazancını arttırmaktan çok olası kaybını en aza indirmeye yönelir. Daha az kaybetme güdüsü, alınan kararın etkinliğini azaltacağı için sonuç bir kararlılık göstergesi değil kaçınma refleksi olarak ortaya çıkar. Bu konuda en ilginç örneklerden biri 2005 yılındaMichael Bar-Eli ve arkadaşları tarafından yapılan penaltı atışları çalışmasıdır. Bar-Eli vearkadaşları 286 adet penaltı atışını analiz ederek kalecinin sola atladığında penaltı kurtarma olanağının %14,2, sağa atladığında %12,6, ortada durduklarında ise %33,3 olduğunu saptamışlardır. Ortada durmak penaltı kurtarmak için çok daha etkin olduğu halde bu bilgiyi bilen kalecilerin sadece %6’sı bunu tercih etmiştir. Çalışma aslında kalecilerin karar alırken gole engel olmayı hedeflemelerine rağmen bilinç altında daha az eleştiri alacak şekilde davranmayı tercih ettiklerini ortaya koymaktadır. Gerçekten de kalecilere sorulduğunda hepsi golü kurtarmak amacı ile atlayacakları tarafa karar verdiklerini beyan etmektedir. Oysa fiili olarak yaptıkları eleştiriden kaçınma refleksidir,bilinç ile bilinç altı farklı çalıştığı için bu durumda kararlılık vardır denilemez.
Kararlılık aynı zamanda alınan aksiyonların sonuçlarına hazırlıklı olmayı da gerektirir. Her yönetici aldığı kararların sonucunda bedel ödemeye hazır olmalıdır ama sadece başarısız olunduğu takdirde bunun sorumluluğunu üstlenmek sonuçlara hazır olmak anlamına gelmez. Gerçekten de çoğu zaman bunun tam tersi, başarılı olunması durumunda yapılacak planlama ve hazırlıklar eksik kalır ki bu aslında alınan kararda inanç eksikliğini gösterir. Bu da yapılan seçimlerin bir kararlılık sonucu olmadığını kanıtlamaya yeter. Sonuçlara hazır olma konusunda en güzel örneği ulu önder Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’da karaya ayak bastığı gün ülkeyi düşman işgalinden kurtarma kararlılığı içinde görürüz. Atatürk bir taraftan gerekirse idam edilmeyi göze almışken diğer tarafta zafer sonrasını planlamaya başlamış ve Cumhuriyet ilanı dahil devrimlerin fikir hazırlıklarını o tarihte yapmaya başlamıştır.
Sonuç olarak mikro yönetim yapmayıp sadece gerektiği zaman karar veriyorsanız, karar verme aşamasında uzun vadeli düşünüyor, verilerden faydalanıyor ve başkalarının fikirlerinden yardım alıyorsanız, kararınızın her türlü sonucuna karşı hazırlıklıysanız, inanarak, tereddüt etmeden, hızla seçim yapıp, sonuçlara gözlerini kapatmadan ilerleyebiliyorsanız kararlısınız demektir.
Hakan Karamanlı 